Patatesli Gözleme Tarifi: Köy Usulü İnce Açma Tekniği

Patatesli gözleme, açılan hamur içine patates püresi konularak sacda veya tavada pişirilen geleneksel bir Anadolu yemeğidir. Köy kahvaltılarının ve köy sofralarının vazgeçilmezi olan gözleme, ince açılan hamurun çıtır çıtır pişmesiyle tanınır. Patatesli gözleme tarifi hamur hazırlığı, patates harcının kıvamı ve pişirme tekniği olmak üzere üç kritik aşamadan oluşur. Bu yazıda köy usulü ince açma tekniğinden sac pişirme yöntemine, tereyağlı servisten saklama önerilerine kadar tüm detayları bulabilirsiniz.

Patatesli Gözleme Tarifi: Gözlemenin Yeri ve Önemi

Gözleme Anadolu mutfağının en eski yemeklerinden biridir. Yörük ve Türkmen kültüründe sacda pişirilen yiyecekler önemli bir yer tutar. Göçebe yaşamda taşınabilir sac, her yerde kullanılabilen pratik bir pişirme aracı olmuştur. Gözleme bu geleneğin en bilinen ürünüdür.

Patatesli gözleme özellikle İç Anadolu ve Karadeniz bölgelerinde yaygındır. Patatesin bol yetiştiği bu bölgelerde gözleme iç harcı olarak patates doğal bir tercih olmuştur. Ispanaklı, peynirli ve kıymalı gözlemeler de yaygın olmakla birlikte patatesli versiyon doyuruculuğuyla öne çıkar.

Ramazan ayında patatesli gözleme hem sahur hem iftar sofralarında yer alır. Karbonhidrat açısından zengin yapısı uzun açlık saatlerinde enerji sağlar ve tok tutar. Sahurda sıcak gözleme ile başlayan gün daha kolay geçer. Hazırlığının nispeten kolay olması ve maliyetinin düşük olması da tercih sebepleri arasındadır.

Patatesli Gözleme Tarifi: Malzemeler

6-8 adet gözleme için gereken malzemeler şu şekildedir:

Hamur için:

• 3 su bardağı un

  
  

• 1 su bardağı ılık su

  
  

• 1 tatlı kaşığı tuz

  
  

• 2 yemek kaşığı sıvı yağ (isteğe bağlı)

  
  

Yoğurtlu hamur alternatifi için:

• 3 su bardağı un

  
  

• Yarım su bardağı yoğurt

  
  

• Yarım su bardağı ılık su

  
  

• 1 tatlı kaşığı tuz

  
  

Patates harcı için:

• 4 adet orta boy patates (haşlanmış)

  
  

• 1 adet büyük soğan (rendelenmiş veya ince kıyılmış)

  
  

• Yarım demet maydanoz (ince kıyılmış)

  
  

• 1 tatlı kaşığı tuz

  
  

• 1 tatlı kaşığı karabiber

  
  

• Yarım tatlı kaşığı pul biber (isteğe bağlı)

  
  

• 2 yemek kaşığı tereyağı veya sıvı yağ (isteğe bağlı)

  
  

Açmak için:

• Un (tezgah ve oklava için)

  
  

Pişirme ve servis için:

• Tereyağı

  
  

Hamur seçimi gözlemenin dokusunu belirler. Sade su ve unla yapılan hamur daha gevrek bir sonuç verir. Yoğurt eklenen hamur ise daha yumuşak ve elastik olur, açması da daha kolaydır. Her iki versiyon da gelenekseldir.

Patates seçiminde unlu patatesler tercih edilmelidir. Unlu patatesler ezildiğinde daha pürüzsüz bir harç oluşturur. Sulu patatesler ise harçta su bırakabilir ve gözlemenin düzgün pişmesini zorlaştırabilir.

Patatesli Gözleme Tarifi: Adım Adım Yapılışı

Patatesli gözleme tarifi hamur hazırlığı, patates harcı hazırlığı, açma ve pişirme aşamalarından oluşur.

Hamur hazırlığı:

1. Unu geniş bir kaba veya tezgaha eleyin.

   
   

2. Ortasını havuz şeklinde açın.

   
   

3. Tuzu ve ılık suyu ekleyin.

   
   

4. Yoğurtlu hamur yapacaksanız yoğurdu da ekleyin.

   
   

5. Kenarlardan una doğru karıştırarak yoğurmaya başlayın.

   
   

6. 10-12 dakika yoğurun.

   
   

7. Hamur kulak memesi yumuşaklığında, pürüzsüz ve elastik olmalıdır.

   
   

8. Ele yapışmamalı ama sert de olmamalıdır.

   
   

9. Hamuru streç filmle veya nemli bezle örtün.

   
   

10. En az 30 dakika dinlendirin.

    
    

11. Dinlendirme hamuru daha kolay açılır hale getirir.

    
    

Patates harcı hazırlığı:

1. Patatesleri kabuklarıyla haşlayın.

   
   

2. Haşlama süresi patatesin boyutuna göre 25-35 dakikadır.

   
   

3. Bıçak kolayca batıyorsa patates pişmiştir.

   
   

4. Sıcakken kabuklarını soyun.

   
   

5. Geniş bir kaba alın ve çatalla veya patates ezmesiyle ezin.

   
   

6. Pürüzsüz bir püre haline getirin.

   
   

7. Rendelenmiş veya ince kıyılmış soğanı ekleyin.

   
   

8. Maydanozu ekleyin.

   
   

9. Tuz ve karabiberi ekleyin.

   
   

10. İsteğe bağlı olarak pul biber ekleyin.

    
    

11. İyice karıştırın.

    
    

12. Harç sıcaksa soğumasını bekleyin.

    
    

Hamuru bölme ve yuvarlama:

1. Dinlenmiş hamuru tezgaha alın.

   
   

2. 6-8 eşit parçaya bölün.

   
   

3. Her parçayı avuç içinde yuvarlayın.

   
   

4. Bezin altında 10 dakika daha dinlendirin.

   
   

Açma ve şekillendirme:

1. Tezgahı ve oklavayı unlayın.

   
   

2. Bir hamur parçasını alın ve elinizle hafifçe bastırarak yassıltın.

   
   

3. Oklavayla açmaya başlayın.

   
   

4. Ortadan kenarlara doğru açın.

   
   

5. Hamuru ara ara çevirin ve her seferinde unlayın.

   
   

6. Hamur yapışırsa daha fazla un serpin.

   
   

7. İnce bir daire şeklinde açın (yaklaşık 25-30 cm çap).

   
   

8. Hamurun ortasına 2-3 yemek kaşığı patates harcı koyun.

   
   

9. Harcı yuvarlak şekilde yayın, kenarlarda 3-4 cm boşluk bırakın.

   
   

10. Hamuru yarım ay şeklinde kapatın veya dört köşesini ortada birleştirerek kare yapın.

    
    

11. Kapatılan gözlemeyi hafifçe bastırarak kenarları yapıştırın.

    
    

12. Üzerinden oklavayla tekrar geçin ve incelttin.

    
    

Patatesli Gözleme Tarifi: Hamur Açma Tekniği

Hamur açma patatesli gözleme tarifinin ustalık gerektiren aşamasıdır. Köy usulü gözleme çok ince açılır, neredeyse saydam olacak kadar. Bu incelik gözlemenin çıtır pişmesini sağlar.

Oklava kullanımı önemlidir. Uzun ve ince oklava daha iyi kontrol sağlar. Türk mutfağında kullanılan geleneksel oklava yaklaşık 50-60 cm uzunluğundadır. Kısa oklava ile ince açmak daha zordur.

Hamurun dinlendirilmesi açmayı kolaylaştırır. Dinlenmemiş hamur geri çeker ve ince açılamaz. 30 dakikalık bekleme gluten yapısının gevşemesini sağlar ve hamur esnek hale gelir.

Un kullanımında dikkatli olunmalıdır. Çok fazla un hamurun dokusunu bozar ve gözleme sert olur. Çok az un ise hamuru yapışkan bırakır. Gerektiği kadar un serpilmeli ve her seferinde fazlası silkelenmelidir.

Patatesli Gözleme Tarifi: Sac ve Tava Pişirme Yöntemi

Sacda pişirme:

1. Sacı ocağa yerleştirin ve orta-yüksek ateşte ısıtın.

   
   

2. Sac yeterince kızdığında üzerine su damlatıldığında cızırdar.

   
   

3. Gözlemeyi saca yerleştirin.

   
   

4. 1-2 dakika pişirin, alt tarafta kahverengi lekeler oluşmalı.

   
   

5. Spatula veya elinizle çevirin.

   
   

6. Diğer tarafı da 1-2 dakika pişirin.

   
   

7. Sıcakken üzerine tereyağı sürün.

   
   

8. Katlayarak servis tabağına alın.

   
   

Tavada pişirme:

1. Geniş ve düz bir tavayı orta-yüksek ateşte ısıtın.

   
   

2. Yapışmaz tava yağsız pişirmeye olanak tanır.

   
   

3. Normal tavada çok az yağ kullanılabilir.

   
   

4. Gözlemeyi tavaya yerleştirin.

   
   

5. Her tarafı 2 dakika pişirin.

   
   

6. Kabarcıklar ve kahverengi lekeler oluşmalıdır.

   
   

7. Çevirerek her iki tarafı da pişirin.

   
   

8. Tereyağı ile servis edin.

   
   

Sac ve tava arasındaki fark ısı dağılımıdır. Sac daha geniş bir yüzey sağlar ve ısıyı eşit dağıtır. Tava daha küçüktür ancak her evde mevcuttur. Döküm tava saca yakın bir sonuç verir.

Patatesli Gözleme Yapımında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Patatesli gözleme tarifi uygulanırken patates harcının kıvamı kritiktir. Harç çok ıslak olursa gözleme pişirme sırasında buharlanır ve yumuşak kalır. Çok kuru olursa ise lezzet azalır. Patateslerin haşlandıktan sonra iyi süzülmesi ve ezilirken su eklenmemesi önemlidir.

Soğanların çiğ kullanılması geleneksel yöntemdir. Çiğ soğan pişirme sırasında hafifçe pişer ve keskin tadını korur. Soğanı kavrulmuş tercih edenler varsa önceden yağda pembeleştirilebilir, ancak bu durumda harç daha nemli olur.

Gözleme çok yüksek ateşte pişirilmemelidir. Yüksek ateşte dış yüzey yanar ancak iç kısım soğuk kalır. Orta-yüksek ateş her iki tarafın da eşit pişmesini sağlar.

Tereyağı ile servis gözlemenin vazgeçilmez unsurudur. Sıcak gözlemenin üzerine sürülen tereyağı erir ve her tarafa yayılır. Tereyağsız gözleme eksik kalır. Bazı bölgelerde gözleme tereyağında kızartılarak da servis edilir.

Gözleme bekletilemez. Soğuyan gözleme sertleşir ve tadı değişir. Bu nedenle pişirildikçe servis edilmelidir. Birden fazla kişiye servis edilecekse gözlemeler fırında düşük ısıda sıcak tutulabilir ancak uzun süre bekletilmemelidir.